Honor albo trzy pojedynki w "Lalce". Lekcja języka polskiego jako wycieczka antropologiczna

Janusz Waligóra

Abstrakt


W artykule poruszony został problem honoru jako wartości regulującej zachowania społeczno-kulturowe i podlegającej przemianom historycznym na przestrzeni dziejów. Co za tym idzie – analizie poddano zmienny zespół okoliczności, w których posługiwanie się pojęciem honoru wywołuje różnorodne konsekwencje społeczne i psychologiczne.

Punktem wyjścia uczynione zostały trzy „sytuacje pojedynkowe” w Lalce, które tylko w jednym przypadku – zdarzenie na wyścigach między Wokulskiem a baronem Krzeszowskim – doprowadziły do autentycznej konfrontacji. Z tej perspektywy ukazano funkcjonowanie wzorca kulturowego w momencie dokonującej się w drugiej połowie XIX w. i celnie uchwyconej przez Prusa zmiany kulturowego paradygmatu.

Przejście od „moralności feudalnej” do „moralności mieszczańskiej” wzbogacone zostało szeroką refleksją historyczną, kulturową i antropologiczną. Szerokość i specyfika ujęcia wiążę się z prezentowaną strategią edukacyjną – lekcja języka polskiego to próba poznania człowieka w maksymalnie bogatych przejawach jego istnienia, w aspekcie lokalnym i uniwersalnym, za pomocą bezpośredniego doświadczenia (teraźniejszość) oraz rozmaitych znaków kulturowych (tradycja).


Słowa kluczowe


antropologia, literaturoznawstwo, dydaktyka

Bibliografia


Conrad J., Lord Jim, tłum. Michał Kłobukowski, Kraków 2001.

Fontane T., Effi Briest, tłum. Izabela Czermakowa, Prószynski i S-ka, Warszawa 1997.

Potocki J., Rękopis znaleziony w Saragossie, tekst oparty na przykładzie Edmunda Chojeckiego z 1847 roku, Biblioteka Gazety Wyborczej, brak miejsca wydania, rok wydania 2005.

Prus B., Lalka, t. 1, Wrocław – Warszawa – Kraków 1991.

Bachórz J., Spotkania z „Lalką”, Gdańsk 2010.

Boziewicz W., Polski kodeks honorowy, Warszawa 1999.

Buber M., Problem człowieka, wstęp i tłum. Jan Doktór, Warszawa 1993.

Geertz C., Głęboka gra: uwagi o walkach kogucich na Bali, [w:] Tegoż, Interpretacja kultur. Wybrane eseje, tłum. Maria M. Piechaczek, Kraków 2005.

Huizinga J., Homo ludens. Zabawa jako źródło kultury, tłum. Maria Kurecka i Witold Wirpsza, Warszawa 1998.

Hutcheon L., Teoria parodii. Lekcja sztuki XX wieku, tłum. Agnieszka Wojtanowska i Witold Wojtowicz, Wrocław 2007.

Ichnatowicz I., Obyczaj wielkiej burżuazji warszawskiej w XIX wieku, Warszawa 1971.

Markiewicz, H. „Lalka” Bolesława Prusa, Warszawa 1967.

Monteskiusz, O duchu praw, tłum. Tadeusz Boy-Żeleński, posłowie Stanisław Łojek, Kraków 2003.

Ossowska M., Ethos rycerski i jego odmiany, Warszawa 2000.

Ossowska M., Moralność mieszczańska, Wrocław 1985.

Szymczak J., Pojedynki i harce, turnieje i gonitwy. Walki o życie, cześć, sławę i pieniądze w Polsce Piastów i Jagiellonów, Warszawa 2008.

Szyndler B., Pojedynki, Warszawa 1987.

Tarczyński A., Kodeks i pistolet. O niektórych przejawach honoru w międzywojennej Polsce, Bydgoszcz 1997.

Veblen T., Teoria klasy próżniaczej, tłum. Janina i Krzysztof Zagórscy, Warszawa 1971.

Żeleński T. (Boy), Boziewicz, [w:] Tegoż, Pisma. Felietony, t. XVI, Warszawa 1958.


Pełny tekst: PDF

Refbacks

  • There are currently no refbacks.


Zapraszamy do współpracy.

 

CZASOPISMO INDEKSOWANE W:

BazHum

Arianta

Index Copernicus

 

 

Według wykazu czasopism naukowych MNiSW jest na liście "B"

(5 punktów).