Integracyjne perspektywy kulturoznawczego kształcenia językowego w gimnazjum i liceum

Katarzyna Grudzińska

Abstrakt


Celem artykułu jest wskazanie płaszczyzn integracji wewnątrz- i międzyprzedmiotowej determinowanych realizacją językowych zagadnień kulturoznawczych. Myśl kulturoznawcza rozwinęła się w dydaktyce języka polskiego w kontekście dyskusji prakseologicznej – sporu o koncepcję szkolnego kształcenia językowego, którego celem jest ustalenie proporcji celu praktyczno – normatywnego do teoretyczno – poznawczego. Rozwój kognitywizmu, lingwistyki kulturowej i badań nad językowym obrazem świata pokazał zasadność ponownego rozpatrzenia walorów poznawczego aspektu nauki o języku. Badanie języka jako specyficznego dokumentu historii duchowej i materialnej wykracza znacznie poza obszary działania tradycyjnej gramatyki opisowej, a może stać się ważnym i koherentnym elementem kształcenia kulturowego, uwzględniającego również doskonalenie kompetencji komunikacyjnej. Warunkiem świadomej i kompetentnej komunikacji jest bowiem dotarcie do semantycznej istoty języka, a zatem – między innymi - poznanie kulturalnego dziedzictwa zawartego w różnych jego płaszczyznach. Zarchiwizowany w języku obraz dawnych dziejów narodu, jego mentalności, poglądów, zwyczajów i obyczajów to kulturoznawczy materiał dydaktyczny, który przynosi potencjalnie wiele edukacyjnych korzyści, takich jak wdrażanie uczniów do świadomego uczestnictwa w kulturze oraz rozbudzenie ich zainteresowania nauką o języku. Zaletą językowego kształcenia kulturoznawczego są też jego perspektywy integracyjne. Kształcenie to może stać się elementem spójnej edukacji polonistycznej, realizowanej na drodze integracji wewnątrzprzedmiotowej. Treści kulturoznawcze są elementem scalającym kształcenie językowe z literacko – kulturowym. Zagadnienia kulturoznawcze otwierają też możliwość korelacji treści międzyprzedmiotowych stanowiąc bazę materiałową dla ścieżek edukacyjnych.

Słowa kluczowe: a


Słowa kluczowe


Integracja, kształcenie językowe, językowy obraz świata, kompetencja kulturowa

Bibliografia


Anusiewicz J., Kulturowa teoria języka. Zarys problematyki [w:] Język a kultura, t.1, red. J. Anusiewicz, J. Bartmiński, Wrocław 1991.

Anusiewicz J., Lingwistyka kulturowa. Zarys problematyki, Wrocław 1995.

Anusiewicz J, Dąbrowska A., Fleischer M., Językowy obraz świata i kultura. Projekt koncepcji badawczej [w:] Język a kultura, t.13, red. A. Dąbrowska, J. Anusiewicz, Wrocław 2000.

Bakuła K., Kształcenie językowe w szkole podstawowej w świetle współczesnych teorii psychologicznych i lingwistycznych. Projekt nowej metodyki, Wrocław 1997.

Bakuła K., Przeciw gramatyce, przeciw martwej tradycji [w:] Kompetencje szkolnego polonisty t.2, red. B. Chrząstowska, Warszawa 1997.

Bartmiński J., Punkt widzenia, perspektywa, językowy obraz świata [w:] Językowy obraz świata, red. J. Bartmiński, Lublin 2004.

Bartmiński J., Tokarski R., Językowy obraz świata a spójność tekstu [w:] Teoria tekstu. Zbiór studiów, red. T. Dobrzyńska, Wrocław 1986.

Czarnowski S., Kultura [w:] Antropologia kultury, red. A. Mencwel, Warszawa 1996.

Fleischer M., Obraz świata. Ujęcie z punktu widzenia teorii systemów i konstruktywizmu [w:] Język a kultura, t.13, red. A. Dąbrowska, J. Anusiewicz, Wrocław 2000.

Gaertner H., Dydaktyka nauki o języku ojczystym [w:] Wybór prac z metodyki nauczania języka polskiego, red. B. Wieczorkiewicz, Warszawa 1964.

Grudzińska K., Kształcenie językowe w opinii uczniów szkół ponadgimnazjalnych [w:] Wiedza o języku i kompetencje językowe uczniów, red. B. Niesporek – Szamburska, Katowice 2012.

Grzegorczykowa R., Pojęcie językowego obrazu świata [w:] Językowy obraz świata, red. J. Bartmiński, Lublin 2004.

Jędrzejko E., Obraz dawnej Polski językiem malowany. Uwagi o etymologii, frazeologii i paremiologii [w:] W kręgu zagadnień dydaktyki języka i literatury polskiej. Księga Jubileuszowa dedykowana Profesorowi Edwardowi Polańskiemu, red. H. Synowiec, Katowice 2002.

Karwatowska M., Kiedy językoznawcy używają terminu antropocentryzm? (Przegląd literatury) [w:] Z uczniem pośrodku. Podmiotowa dydaktyka literatury, języka i kultury, red. Z. Budrewicz, M. Jędrychowska, Kraków 1999.

Klemensiewicz Z., Dydaktyka nauki o języku ojczystym, Lwów – Warszawa 1929.

Kłakówna Z.A., Przymus i wolność. Projektowanie procesu kształcenia kulturowej kompetencji, Kraków 2003.

Kognitywne podstawy języka i językoznawstwa, red. E. Tabakowska, Kraków 2001.

Kowalikowa J., ABC wiedzy o języku polskim, Kraków 2003.

Maćkiewicz J., Świat widziany poprzez język. „Gdańskie Zeszyty Humanistyczne” 1988, nr 30.

Martyniuk W., Cele edukacji językowej, „Nowa Polszczyzna” 1999, nr 4.

Martyniuk W., Rozwijanie kompetencji kulturowej jako nadrzędny cel kształcenia [w:] Z.A. Kłakówna, P. Kołodziej, W. Martyniuk, I. Steczko, J.Waligóra, To lubię! Klasa 1[liceum]. Książka nauczyciela. Kraków 2002.

Mrazek H, Komunikacja językowa i nauka o języku w podręcznikach gimnazjalnych do kształcenia językowego [w:] Podręcznik jako narzędzie kształcenia polonistycznego w gimnazjum, red. H. Kosętka, Z. Uryga, Kraków 2002

Mrazek H., Komunikacyjny model nauczania. „Nowa Polszczyzna” 1998, nr 1.

Mrazek H, Żeby uczeń odkrywał własny styl wypowiedzi [w:] Drogi i ścieżki polonistyki gimnazjalnej, red. Z. Uryga, Z. Budrewicz, Kraków 2001.

Nitsch K., Kilka słów o celach nauczania języka ojczystego, „Rocznik Pedagogiczny” 1921, t.1.

Przeszłość w językowym obrazie świata, red. A. Pajdzińska, P. Krzyżanowski, Lublin 1999.

Rozwadowski J., O nauce języka ojczystego w szkołach i o rzeczach pokrewnych, „Język polski” 1926, nr 1.

Tabakowska E., Językoznawstwo kognitywne a poetyka przekładu, Kraków 2001.

Szober S., Zasady nauczania języka polskiego w zakresie szkoły powszechnej i gimnazjum niższego, Lwów- Warszawa 1923, s.145.

Wiedza o języku polskim w zreformowanej szkole, red. A. Mikołajczuk, J. Puzynina, Warszawa 2004.

Zgółkowa H., Szkic językowego obrazu świata, „Polonistyka” 1997, nr 6.


Pełny tekst: PDF PDF

Refbacks

  • There are currently no refbacks.


Zapraszamy do współpracy.

 

CZASOPISMO INDEKSOWANE W:

BazHum

Arianta

Index Copernicus

 

 

Według wykazu czasopism naukowych MNiSW jest na liście "B"

(5 punktów).