259 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis

Marta Szymańska

Abstrakt


Wstęp

Profesor Jadwiga Kowalikowa pisała przed sześcioma laty:

(…) sama krytyka, nawet zbrojna w mocne argumenty, nie służy dobrze edukacji. Nadeszła

pora, by wytykanie niedostatków zastąpić konstruktywną propozycją ich zminimalizowania

i uzupełniania. Etap wdrażania otwiera przestrzeń dla tego rodzaju

działań naprawczych, korekcyjnych, dopełniających, uszczegóławiających. Warto z tej

możliwości skorzystać w fazie rozmaitych eksplikacji: w ramach opracowywania programów

szczegółowych oraz podręczników, a następnie w trakcie konkretnych realizacji

nauczycielskich1.

Ze świadomością aktualności powyższych słów – choć bez komfortu czasu

na choćby minimalny dystans do zatwierdzonych ministerialnie zmian i spokojny

namysł nad nimi – proponujemy Czytelnikom kolejny tom „Annales Universitatis

Paedagogicae Cracoviensis. Studia ad Didacticam Litterarum Polonarum et Linguae

Polonae” poświęcony kształceniu humanistycznemu w sytuacji dokonującej się reformy

szkolnictwa. Obszarem szczególnej obserwacji postanowiliśmy uczyć szkołę

podstawową, która jako pierwsza zaczęła funkcjonować w nowych ramach strukturalno-

organizacyjnych, wyznaczonych rozporządzeniem ministerialnym z 2017

roku. Co ważniejsze, reformie strukturalnej szkoły towarzyszy reforma programowa

– wprowadzenie nowej Podstawy programowej kształcenia ogólnego. Tempo

wdrażania tych szeroko kontestowanych zmian powoduje, że w polu widzenia zaczynają

pojawiać się coraz wyraźniej i licznej rozmaite problemy koncepcyjne oraz

realizacyjne. Wymagają one podjęcia refleksji zarówno natury teoretycznej, jak i

praktycznej. Stąd niniejszy tom, noszący tytuł Szkoła czytania. Język polski w (z)reformowanej

szkole podstawowej, jest zaproszeniem do wspólnego „czytania” nowej i

trudnej rzeczywistości oraz do namysłu nad tym, jak się w niej odnaleźć.

Zaproponowana przez nas formuła myślenia o kształceniu w warunkach dokonującej

się zmiany została potraktowana przez autorów, których zaprosiliśmy do

współtworzenia niniejszej monografii, bardzo szeroko. Rozciąga się ona bowiem

między tym, co stare (ciągle jeszcze funkcjonujące gimnazja i będące ich kontynuacją

licea), a tym, co nowe, chociaż mające wyraźne odniesienie do tradycji polskiego

szkolnictwa (ośmioklasowa szkoła podstawowa i będące ich kontynuacją trzyletnie

licea). Owo czytanie oznacza zaś rozeznanie w nowych dokumentach ministerialnych

(porównywanych także do tych „starych”), podręcznikach, także propozycje

nowych projektów metodycznych oraz reinterpretację dróg czytania tego, co w

szkole obecne od lat lub wraca do niej w rezultacie dokonującej się reformy (głównie

1 J. Kowalikowa, Dydaktyk języka czyta „Podstawę programową”, [w:] Wiedza o języku i

kompetencje językowe uczniów, red. B. Niesporek-Szamburska, Katowice 2012, s. 16.

[iv] Wstęp

lektury wywiedzione z długoletniej tradycji dydaktycznej, powracające jako teksty

obowiązkowe do czytania). Wskazuje także na konieczność uwzględnienia perspektywy

teleologicznej, a zatem refleksji nad kształtem edukacji kulturowo-literackiej

oraz kulturowo-językowej, a także zaplecza teoretycznego warunkującego przebieg

i charakter procesu dydaktycznego. Otwiera również dyskusję nad miejscem dzieł

kultury w przestrzeni szkolnej.

Uwzględniając powyższe kwestie proponujemy refleksję nad kulturowymi oraz

edukacyjnymi uwarunkowaniami procesu kształcenia w edukacji szkolnej i uniwersyteckiej

(teksty Małgorzaty Latoch-Zielińskiej, Krzysztofa Koca, Barbary Myrdzik,

Danuty Łazarskiej i Marii Kwiatkowskiej-Ratajczak). Ich dopełnienie stanowią

teksty skupione wokół zagadnień aksjologicznych, wyczytywanych z dokumentów

oświatowych, a także powiązanych z edukacją kulturowo-literacką (artykuły Henryka

Gradkowskiego, Ryszarda Jedlińskiego, Doroty Karkut oraz Małgorzaty Gajak-

-Toczek). Część praktyczną wyznaczają ujęcia skupione wokół możliwości lektury

na poziomie szkoły podstawowej. Warto dodać, że wykraczają one poza lekturę

tekstów literackich, otwierając się w stronę przekazów ikonicznych i audiowizualnych

(propozycje Iwony Morawskiej, Jolanty Fiszbak, Mirosława Grzegórzka, Kingi

Kasprzak, Pawła Sporka oraz autorskiego duetu Justyny Bajdy i Doroty Michułki.

Uzupełnieniem prezentowanych zagadnień są artykuły akcentujące wagę edukacji

domowej i szkolnej w rozwoju kompetencji czytelniczych najmłodszych (teksty

Magdaleny Marzec-Jóźwickiej i Beaty Krasuckiej-Betiuk) oraz wskazujące na istotne

problemy z zakresu kształcenia językowego – dawniej i dziś (artykuły Kordiana Bakuły

i Marty Urszuli Chyb).

Całość rozważań uzupełniają artykuły recenzyjne wartościowych pozycji z zakresu

dydaktyki języka polskiego (teksty Zofii Budrewicz, Marty Szymańskiej, Katarzyny

Wądolny-Tatar, Mirosława Grzegórzka oraz Kingi Kasprzak). Rekomendowane

książki dają poloniście szkolnemu naukowe oparcie i solidne warsztatowe zaplecze;

mobilizują do refleksji nad rzeczywistą wartością proponowanych przez reformę

zmian.

Zawarte w niniejszym tomie artykuły stanowią więc nie tylko próbę odpowiedzi

na wywołane wyżej problemy, ale wskazują nowe obszary refleksji, stawiają pytania

o kierunek i kształt edukacji szkolnej na „godzinach polskiego”. Zaproszeni do

jego współtworzenia autorzy, reprezentujący rozmaite ośrodki naukowe, podejmują

się niełatwego zadania, tak diagnozy istniejącej sytuacji, jak i budowania refleksji

ukierunkowanej na przyszłość, choć osadzonej na fundamencie bogatych doświadczeń

edukacyjnych. Ufamy, że będący rezultatem ich trudu tom stanie się dla Czytelnika

źródłem wartościowej lektury i inspiracją do dalszych myślowych eksploracji

zaprezentowanych w nim ujęć.

redaktorzy tomu

Maria Sienko, Paweł Sporek



Pełny tekst: PDF

Refbacks

  • There are currently no refbacks.


Zapraszamy do współpracy.

 

CZASOPISMO INDEKSOWANE W:

BazHum

Arianta

Index Copernicus

 

 

Według wykazu czasopism naukowych MNiSW jest na liście "B"

(5 punktów).